افزایش شیر مادر

شیر مادر کامل‌ترین و ارزشمندترین منبع تغذیه برای نوزادان محسوب می‌شود و نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی کودک دارد.

نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، در مقایسه با سایر نوزادان کمتر در معرض ابتلا به بیماری‌هایی مانند آسم، چاقی، دیابت نوع یک و سندرم مرگ ناگهانی نوزادان قرار می‌گیرند.

با این حال، برخی مادران در دوران شیردهی با کاهش حجم شیر مواجه می‌شوند و این موضوع می‌تواند نگرانی‌هایی ایجاد کند.

خوشبختانه روش‌های طبیعی، ایمن و خانگی متعددی وجود دارد که می‌توانند به افزایش شیر مادر کمک کنند.

در ادامه این مطلب، به بررسی موثرترین راهکارهای طبیعی برای بهبود تولید شیر مادر می‌پردازیم.

علت کم شدن شیر مادر چیست؟

مصرف سیگار و الکل می‌تواند اثرات منفی و قابل توجهی بر میزان تولید شیر مادر داشته باشد.

علاوه بر این، پوشیدن لباس زیرهای تنگ نیز توصیه نمی‌شود، زیرا فشار وارد شده به سینه‌ها ممکن است روند شیردهی را مختل کند.

برخی داروهای تجویزی یا داروهای بدون نسخه هم می‌توانند باعث کاهش یا قطع تولید شیر شوند.

به همین دلیل آگاهی از عوارض داروهایی که مصرف می‌کنید اهمیت زیادی دارد.

استفاده از قرص‌های ضدبارداری، به ویژه در ۶ هفته اول پس از زایمان و به خصوص داروهای حاوی استروژن، تاثیر زیادی در کاهش تولید شیر مادر دارد.

برخلاف دوران از شیر گرفتن کودک که کاهش دفعات شیردهی توصیه می‌شود، در دوره شیردهی هرچه تعداد دفعات شیردهی بیشتر باشد، بدن تحریک بیشتری برای تولید شیر خواهد داشت.

از کجا بفهمیم شیر مادر کافی است؟

یکی از مهم‌ترین نشانه‌ها برای اطمینان از کافی بودن شیر مادر این است که نوزاد شما حدود ۸ تا ۱۶ بار در طول شبانه روز درخواست شیر کند و پس از شیر خوردن احساس سیری داشته باشد.

اگر نوزاد همچنان بی‌قراری می‌کند و نشانه‌ای از رضایت و آرامش دیده نمی‌شود، ممکن است شیر دریافتی او کافی نباشد.

نشانه‌های زیر نیز می‌توانند به شما کمک کنند:

• در برخی نوزادان مکیدن انگشت دست دیده می‌شود که می‌تواند نشانه گرسنگی یا حتی استرس باشد.
• معمولا نوزاد سالم روزانه حدود ۶ بار پوشک خود را خیس می‌کند و حداقل یک بار در ۲۴ ساعت دفع مدفوع دارد.
• هنگام شیر خوردن، مکیدن نوزاد را به خوبی احساس می‌کنید و شنیدن صدای بلع یا قلپ قلپ نشان می‌دهد که شیر به اندازه کافی به او می‌رسد.
• پس از شیردهی، سینه‌ها نرم‌تر می‌شوند که این موضوع می‌تواند نشانه تخلیه مناسب و تولید کافی شیر باشد.
• افزایش وزن مناسب و توقف نکردن رشد کودک، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های کافی بودن شیر مادر است.
• طبیعی است که وزن نوزاد پس از تولد کمی کاهش یابد، اما با شیردهی موثر معمولا طی حدود ۱۰ روز به وزن اولیه خود بازمی‌گردد که این موضوع نشان‌دهنده کفایت شیر مادر است.

فواید شیر مادر

با شیر دادن مادر به نوزاد خود، علاوه بر کمک به نوزاد به خود نیز کمک می‌ کند و برای خود نیز این شیردهی بسیار مناسب است.

از جمله فایده‌ هایی که شیر مادر دارد می ‌توان موارد زیر را بیان نمود:

• هنگامی که مادر به نوزاد خود شیر می‌ دهد نوزاد خود را از ابتلا به سندروم مرگ ناگهانی در امان نگه می‌دارد، زیرا شیر مادر باعث جلوگیری از ابتلای نوزاد به سندروم مرگ ناگهانی می‌شود.
• نوزادانی که از شیر مادر خود تغذیه می ‌کنند کمتر به سوختگی در ناحیه پوشک خود دچار می‌شوند.
• شیر مادر همیشه و در همه جا در دسترس نوزاد است و نوزاد هر زمان که بخواهد می‌ تواند از آن تغذیه کند.
• نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می ‌کنند دارای نفخ کمتری هستند زیرا شیر مادر بسیار زود هضم است.
• با شیر دادن مادر به نوزاد خود پیوند عاطفی عمیقی بین او و نوزادش برقرار می‌شود.
• چنانچه نوزاد بیمار شود اگر از شیر مادر خود تغذیه کرده باشد زودتر بهبود پیدا می‌ کند.
• نوزادانی که شیر مادر را مصرف می‌ کنند بهره هوشی بالاتری دارند.
• مصرف شیر مادر باعث کاهش ابتلا به بیماری‌ های آلرژی، آسم در کودک، دیابت و چاقی می‌شود.
• مادرانی که شیر خود را به نوزاد می‌ دهند زودتر به وزن قبل از بارداری خود باز می‌ گردند.
• شیر دادن تاخیر در تخمک گذاری را به همراه دارد و احتمال بارداری را در بعضی افراد کمتر می کند.
• با شیر دادن بعد از زایمان خونریزی کمتر شده و رحم زودتر جمع می ‌گردد.
• خانواده ‌هایی که نوزادشان از شیر مادر تغذیه می‌ کند استفاده از شیر مادر از لحاظ اقتصادی نیز برای آنها به صرفه تر می‌شود.

مواد مغذی موجود در داخل شیر مادر

شیر مادر سرشار از مواد مغذی است که از کودک در مقابل هرگونه بیماری و عفونتی مراقبت می ‌کند و از جمله مواد مغذی موجود در آن می‌ توان به موارد زیر اشاره نمود:

• پروتئین: از پروتئین ‌های موجود در شیر می‌توان پروتئین وی و کازئین را نام برد که دارای کیفیت بالایی هستند و کلسیم نوزاد را تامین می‌کنند.
  این پروتئین ها نسبت ۶۰ به ۴۰ دارند و علاوه بر کمک نوزاد برای هضم غذا، باعث حفاظت کودک در برابر ابتلا به عفونت‌ ها می‌شوند.
  البته شیر مادر پروتئین ‌های دیگری نیز در خود دارد که می‌ توان به پروتئین لاکتوفرین، کلستروم و لیزوزیم‌ اشاره نمود.
• چربی: چربی ‌های موجود در شیر مادر برای سلامت نوزاد بسیار مفید بوده و جهت رشد مغز نوزاد لازم هستند.
  چربی موجود در شیر مادر باعث جذب کردن ویتامین‌ هایی که در چربی محلول هستند می گردد و منابع اولیه مربوط به کالری را تامین می کند.
  از دیگر فایده های چربی موجود در شیر مادر می‌توان به، به‌ وجود آمدن شبکیه ی چشم و شکل دادن به سیستم عصبی نوزاد اشاره نمود.
• ویتامین: رابطه ی مستقیمی بین میزان ویتامینی که در شیر مادر موجود است با مقدار ویتامینی که مادر مصرف می‌کند وجود دارد و به همین دلیل به مادران توصیه می‌شود که تغذیه‌ ای سرشار از ویتامین داشته باشد.
  ویتامین ‌هایی که به صورت محلول در چربی هستند مثل ویتامین K ،E ،D، A حتما در برنامه ی روزانه ی مادر باید قرار گیرد.
  مصرف ویتامین های محلول در آب مثل ویتامین C، ویتامین ریبوفلاوین، اسیدپانتونیک و نیاسین بسیار مهم بوده و باید حتماً مصرف گردد.
• آهن: مقدار آهن موجود در شیر مادر بسیار ناچیز است ولی همین میزان کم آهن برای نوزاد کافی بوده زیرا بدن نوزاد آهن موجود در شیر مادر را به خوبی جذب می‌ کند.
  برای بهبودی این وضیعت مادران عزیز می توانند از رژیم آنلاین استفاده کنند.
  برای رشد کردن و تکامل پیدا کردن نوزاد این آهن بسیار لازم است و مصرف شیر مادر از فقر آهن نوزاد جلوگیری می ‌کند.
  نوزادانی که دچار فقر آهن هستند دارای ضعف، رنگ پریدگی در چهره و کم خونی هستند و ضربان قلب بالایی دارند.
• کربوهیدرات: کربوهیدرات موجود در شیر مادر لاکتوز است و حدود ۴۰ درصد از کالری که برای تولید شیر مادر لازم است را تامین می ‌کند.
  لاکتوز باعث کم شدن باکتری‌ های موجود در معده می‌شود، این باکتری‌ ها باعث عدم جذب کلسیم، فسفر و همچنین منیزیم می ‌گردند.
  علاوه بر این لاکتوز موجود در شیر مادر باعث مقابله کردن با بیماری‌ ها و کمک به رشد کردن باکتری‌ های سالم می ‌گردد.

راهکار های عمومی برای افرایش شیر مادر

• باید مادر آرامش کافی را داشته باشد و از هرگونه استرس و اضطراب به دور باشد.
• مادر باید آب و مایعات فراوانی را بعد از زایمان بنوشد.
• داشتن تماس پوستی بین مادر و کودک باعث افزایش شیر در او می ‌گردد.
• با داشتن شروع زودرس شیردهی میزان شیر نیز افزایش پیدا می‌ کند.
• با ماساژ دادن سینه‌ ها پیش از دادن شیر به نوزاد می ‌توان میزان شیر را افزایش داد.
• با استفاده کردن از کمپرس آب گرم بر روی سینه ‌ها و استفاده از دوش آب گرم می ‌توان سطح شیر را افزایش داد.
• باید در هر بار شیردهی نوزاد از هر دو سینه ی مادر شیر مصرف کند.
• بلافاصله بعد از زایمان باید فرایند شیردهی توسط مادر انجام گیرد تا میزان شیر افزایش پیدا کرده و جریان شیر شروع شود.
  از دادن هرگونه آب قند و پستانک به نوزاد دوری کنید زیرا زمانی که نوزاد آنها را مصرف می‌ کند از میک زدن سینه ‌های مادر جلوگیری کرده و باعث می‌شود که میزان شیر کم شود.
• در ساعات اولیه تولد نوزاد باید نوزاد از سینه مادر تغذیه کرده و آغوز که سرشار از ویتامین ‌ها و مواد ایمنی برای نوزاد است و ایمنی بدن او را به همراه دارد مصرف گردد.
  این کار باعث افزایش جریان شیر و زیاد شدن آن می ‌گردد و به طور خلاصه مکیدن نوزاد از سینه مادر باعث افزایش سطح شیر در سینه می ‌گردد.

افزایش شیر مادر برای نوزاد

اطمینان حاصل کنید که وضعیت قرارگیری نوزاد و نحوه شیردهی صحیح است تا مکیدن به شکل موثر انجام شود.

در هر نوبت شیردهی اجازه دهید نوزاد یک پستان را به طور کامل تخلیه کند و سپس در صورت نیاز به پستان دیگر منتقل شود.

در ماه‌های ابتدایی تولد، شیردهی منظم و مکرر داشته باشید و معمولاً هر دو تا سه ساعت یک بار به نوزاد شیر بدهید.

از خوابیدن روی شکم خودداری کنید، زیرا وارد شدن فشار زیاد به سینه‌ها در طول شب می‌تواند باعث کاهش تولید شیر شود.

تا حد امکان از مصرف شیر خشک یا مکمل پرهیز کنید، مگر در شرایطی که پزشک برای افزایش وزن نوزاد آن را ضروری بداند، و استفاده از پستانک را نیز محدود کنید.

در صورتی که خستگی زیادی ندارید، می‌توانید در زمان‌هایی که نوزاد شیر نمی‌خورد، با پمپ شیر دوشیدن را انجام دهید تا تولید شیر تحریک و حفظ شود.

مواد غذایی که میزان شیر را افزایش می ‌دهد

• استفاده کردن از رژیم غذایی پروتئین چون مصرف گوشت، مصرف مرغ و ماهی و استفاده از تخم مرغ
• مصرف کردن مغزیجات مثل بادام که برای افزایش شیر بسیار مناسب است.
• مصرف کردن سبزیجات تازه و میوه ‌های تازه چون استفاده کردن از هویج، استفاده از کدو و اسفناج و مصرف میوه‌ هایی چون زردآلو
• باید از روغن ‌ها و چربی‌ هایی که غیر اشباع هستند استفاده کرد مانند مصرف امگا ۳ و استفاده از روغن زیتون
• باید از برنج قهوه ‌ای و همچنین جوی دوسر استفاده کرد.
• باید از دانه‌ های ریزی چون دانه‌ های زیره، شنبلیله و دانه های رازیانه استفاده کرد.
• باید مقدار آب و مایعات زیادی را مصرف کرد.

افزایش شیر مادر در ماه نهم بارداری

در ماه نهم بارداری برخی مواد غذایی می‌توانند بر آمادگی بدن برای شیردهی تاثیر بگذارند، اما باید با احتیاط مصرف شوند.

شنبلیله یکی از گیاهانی است که به افزایش شیر مادر کمک می‌کند، با این حال مصرف آن در روزهای پایانی بارداری ممکن است باعث تحریک انقباضات رحمی شود.

به همین دلیل توصیه می‌شود در این دوره بدون نظر پزشک از مواد غذایی یا داروهای افزایش دهنده شیر استفاده نشود، زیرا در برخی موارد می‌توانند زایمان زودرس را تحریک کنند.

راه های افزایش شیر مادر در روزهای اول زایمان

مهم‌ترین عامل در افزایش شیر مادر پس از زایمان، شروع سریع شیردهی است.

تغذیه نوزاد در یک ساعت اول بعد از تولد نقش بسیار مهمی در تنظیم تولید شیر در آینده دارد.

شیر اولیه یا آغوز، سرشار از مواد ایمنی و آنتی بادی است و برای سلامت نوزاد اهمیت زیادی دارد.

در روزهای ابتدایی، شیردهی مکرر بین ۸ تا ۱۲ بار در شبانه روز باعث تحریک بدن برای تولید شیر بیشتر می‌شود.

مصرف آب کافی نیز علاوه بر رعایت رژیم مناسب که مادر از سایت رجبی دایت دریافت کرده، در این دوران بسیار ضروری است.

بهترین دارو برای افزایش شیر مادر

در برخی شرایط، پزشک ممکن است برای افزایش شیر مادر دارو تجویز کند.

این داروها با بالا بردن سطح هورمون پرولاکتین، تولید شیر را تقویت می‌کنند.

دومپریدون یکی از داروهای رایج در این زمینه است که علاوه بر کاربرد گوارشی، برای افزایش شیر نیز استفاده می‌شود.

قطره های گیاهی افزایش دهنده شیر که ترکیبی از رازیانه، زیره سبز، شنبلیله و شوید هستند نیز با نظر پزشک قابل مصرف می‌باشند و معمولا عوارض داروهای شیمیایی را ندارند.

سوالات متداول

در ادامه، به پرتکرارترین سوالات درباره افزایش شیر مادر پاسخ داده‌ایم تا دید روشن‌تری نسبت به این موضوع داشته باشید.

چه عواملی باعث کاهش شیر مادر می‌شوند؟

کاهش دفعات شیردهی، استرس و خستگی شدید، مصرف سیگار و الکل، استفاده از  داروهای هورمونی، کم آبی بدن و تغذیه نامناسب و شروع زودهنگام مصرف شیر خشک بدون ضرورت پزشکی از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند تولید شیر مادر را کاهش دهند.

آیا تغذیه مادر در افزایش شیر تاثیر دارد؟

بله، تغذیه مادر نقش مهمی در افزایش شیر دارد.

مصرف مایعات کافی، غذاهای حاوی پروتئین، سبزیجات، غلات کامل و برخی گیاهان مانند رازیانه و شنبلیله می‌تواند به بهبود تولید شیر کمک کند.

البته مصرف هر نوع ماده غذایی یا گیاهی باید متعادل و ترجیحا با نظر پزشک باشد.

هر چند وقت یک بار باید به نوزاد شیر داد تا شیر بیشتر شود؟

هرچه دفعات شیردهی بیشتر باشد، بدن پیام قوی‌تری برای تولید شیر دریافت می‌کند.

معمولا توصیه می‌شود نوزاد در ماه‌های اول هر ۲ تا ۳ ساعت یک بار و در مجموع ۸ تا ۱۲ بار در شبانه روز شیر بخورد تا تولید شیر به اندازه کافی حفظ شود.

آیا استرس و اضطراب می‌توانند روی شیر مادر اثر بگذارند؟

استرس و اضطراب شدید می‌توانند ترشح هورمون‌های موثر در شیردهی را مختل کنند.

آرامش روانی، استراحت نسبی و حمایت اطرافیان نقش مهمی در حفظ و افزایش شیر مادر دارند.

آیا دارو برای افزایش شیر مادر لازم است؟

در اغلب موارد با اصلاح شیوه شیردهی و سبک زندگی، شیر مادر افزایش پیدا می‌کند.

در شرایط خاص، پزشک ممکن است دارو یا مکمل‌هایی را برای تحریک تولید شیر تجویز کند که مصرف آنها باید حتما تحت نظر پزشک انجام شود.